Aprender a aprender
A competencia de aprender a aprender é fundamental para a aprendizaxe permanente que se produce ao longo da vida e que ten lugar en distintos contextos formais, non formais e informais.
Esta competencia caracterízase pola habilidade para iniciar, organizar e persistir na aprendizaxe. Isto esixe, en primeiro lugar, a capacidade para motivarse por aprender. Esta motivación depende de que se xere a curiosidade e a necesidade de aprender, de que o estudante senta protagonista do proceso e do resultado da súa aprendizaxe e, finalmente, de que chegue a alcanzar as metas de aprendizaxe propostas e, con iso, que se produza nel unha percepción de auto-eficacia. Todo o anterior contribúe a motivarlle para abordar futuras tarefas de aprendizaxe.
En segundo lugar, en canto á organización e xestión da aprendizaxe, a competencia de aprender a aprender require coñecer e controlar os propios procesos de aprendizaxe para axustalos aos tempos e as demandas das tarefas e actividades que conducen á aprendizaxe. A competencia de aprender a aprender desemboca nunha aprendizaxe cada vez máis eficaz e autónomo.
Esta competencia inclúe unha serie de coñecementos e destrezas que requiren a reflexión e a toma de conciencia dos propios procesos de aprendizaxe. Así, os procesos de coñecemento convértense en obxecto do coñecemento e, ademais, hai que aprender a executalos adecuadamente. Aprender a aprender inclúe coñecementos sobre os procesos mentais implicados na aprendizaxe (como se aprende). Ademais, esta competencia incorpora o coñecemento que posúe o estudante sobre o seu propio proceso de aprendizaxe que se desenvolve en tres dimensións:
- O coñecemento que ten acerca do que sabe e descoñece, do que é capaz de aprender, do que lle interesa, etcétera;
- O coñecemento da disciplina na que se localiza a tarefa de aprendizaxe e o coñecemento do contido concreto e das demandas da tarefa mesma;
- O coñecemento sobre as distintas estratexias posibles para afrontar a tarefa.
Aprender a aprender maniféstase tanto individualmente como en grupo. En ambos os casos o dominio desta competencia iníciase cunha reflexión consciente acerca dos procesos de aprendizaxe aos que se entrega un mesmo ou o grupo. Non só son os propios procesos de coñecemento, senón que, tamén, o modo en que os demais aprenden convértese en obxecto de escrutinio. Por iso é polo que a competencia de aprender a aprender adquírase tamén no contexto do traballo en equipo. Os profesores han de procurar que os estudantes sexan conscientes do que fan para aprender e busquen alternativas. Moitas veces estas alternativas póñense de manifesto cando se trata de pescudar que é o que fan os demais en situacións de traballo cooperativo.
Respecto das actitudes e valores, a motivación e a confianza son cruciais para a adquisición desta competencia. Ambas se potencian desde a formulación de metas realistas a curto, medio e longo prazo.
Saber aprender nun determinado ámbito implica ser capaz de adquirir e asimilar novos coñecementos e chegar a dominar capacidades e destrezas propias do devandito ámbito. Na competencia de aprender a aprender pode haber una certa transferencia de coñecemento dun campo a outro, aínda que saber aprender nun ámbito non significa necesariamente que se saiba aprender noutro. Por iso, a súa adquisición debe levar a cabo no marco do ensino das distintas áreas e materias do ámbito formal, e tamén dos ámbitos non formal e informal.
As actividades extraescolares son optativas e voluntarias, polo que constitúen un contexto idóneo para poder desenvolver e potenciar esta competencia de aprender a aprender. No Centro, a ANPA ofrece cada ano a posibilidade de realizar unha serie de actividades extraescolares pero ademais, dispoñemos dun plan específico de actividades extraescolares deseñado e levado a cabo por profesorado de infantil e primaria.
Nestas actividades se fomenta o gusto por distintas manifestacións culturais así como a aprendizaxe informal. A finalidade non é alcanzar unha nota determinada senón lograr os obxectivos que cada un se propoña descubrindo potencialidades e superando posibles carencias, esforzándose e traballando individual e colaboradoramente.